Cockie, Paul, Lisbeth en Hans

Ik weet niet of het mogelijk is dat lucht oververzadigd is met waterdamp, maar zo ja, dan is dat vannacht het geval. Sprak ik gisteren van fors onweer, vannacht hebben we de overtreffende trap, niet qua bliksem en donder maar wat de hoeveelheid regen betreft. Het geluid van de vallende regen op het dak van palmbladeren overstemt de brekende golfslag van het opkomend tij.

Vandaag vertrekken Armin en Jürgen, maar ze moeten nog even wachten. De bootsmannen vinden de lucht te grijs en het zicht te gering waardoor ze moeilijk kunnen navigeren en al helemaal niet kunnen zien waar het koraal te oppervlakkig komt en eventueel een botsing kan veroorzaken.

Het duurt tot een uur of 11 voordat het droog wordt, tijd voor een potje internationaal pingpongen: Cockie en Spaanse Kike tegen Patricia en Max uit München. Het Nederlands-Spaanse koppel wordt geveegd met 3-0!

Om een uur of twee gaan Eva en Cockie weer op zeesterrenjacht. Deze keer met de kano tot aan Sandy Bay en dan snorkelend terug. Tweeëneenhalf uur later brengen ze een speciekuip vol Doornenkronen aan land.

Ik heb me in de tussentijd bezig gehouden met vogelen vanuit mijn hangmat. Dat levert op: een endemische Sulawesi green imperial pigeon, Azure rumped parrot, Pacific swallow, Black-billed kingfisher en opnieuw de Brahmaanse wouw. Leuk hè, die monomane biologen!

Na het avondeten wordt er nog wat gekletst onderling. Inmiddels is het aantal gasten gestegen naar 6 met de komst van een koppel uit Bordeaux. We naderen het maximum aantal dat in Bahia Tomini kan verblijven: 8!

Morgen gaan we met de boot naar reef5, snorkelen. Van duiken gaat het waarschijnlijk niet meer komen, de uitbater op een ander eiland geeft geen sjoege. Kike heeft al twee dagen lang geprobeerd contact te maken, maar dat lukt niet.

U hoort wel of ik morgen ook ga snorkelen.

Vannacht heeft het behoorlijk geonweerd, bliksem en donder, zo hevig dat zelfs Kike er wakker van geworden is. Nou was de luchtvochtigheid al de hele dag om en nabij de 99,9% maar dit doet de deur dicht. Als je een arm beweegt stroomt er meteen een waterval van zweet vanaf!

Desalniettemin heb ik heerlijk geslapen, mogelijk door het geklots van de golven die bij hoog tij tot op 2 meter van onze bungalow komen. Als ik om een uur of 6 wakker word, zijn de vogeltjes al volop aan hun ochtendlied begonnen. Ik ga maar eens vogelen vanuit mijn hangmat op ons balkon.

Om 7 uur ontbijt en dat is echt anders dan we tot nu toe gewend zijn. Het is een soort fusion kitchen van Indonesië en Europa. Jampotjes met allerlei zoetigheden, geroosterd brood, fruitsalade, een gebakken ei, maar ook frietjes van zoete aardappel, fijngesneden groenten in een zachte curry en een stuk komkommer. Ik ben een grotere fan van een Indonesisch ontbijt!

Na het ontbijt meldt Kike dat hij vanmorgen een verderop gelegen strandje gaat schoonmaken; of we zin hebben om te helpen? Ja natuurlijk! We trekken onze waterschoenen aan, maar het ware beter geweest om de stevige wandelschoenen aan te doen. Want na 50 vlakke meters gaat de wandeling vervolgens zeer steil op en af, het heeft dus geregend vannacht en daardoor is het zo hier en daar super glad. Ik ben nooit een groot evenwichtskunstenaar geweest en dat maakt dat ik naast mijn wandelstok ook de hardhouten boompjes langs het pad volop nodig heb. En dan nog schuif ik een keer of twee een paar meter naar beneden. Ik ben bang dat ik tot de conclusie moet komen dat dit soort uitdagingen net te veel beginnen te worden voor een lijf dat al meer dan 7 decennia mee gaat.

Het strandje is een maand of drie geleden voor het laatst gereinigd door Kike. Op een stukje zand van pakweg 75m² verzamelen we in een klein uurtje een enorme berg afval. En dan blijft er nog een hoop liggen. Glas wordt apart gelegd, plastic wordt, als het wat droger is, verbrand; geen fijne optie maar bedenk maar eens een beter alternatief hier in the middle of nowhere. Op deze manier komt het in elk geval niet terug in zee.

Dan gaan we weer op stap, nog een baai verder naar dokter Asing die daar samen met zijn vrouw als een soort kluizenaar leeft. Ze hebben in de buitenlucht een soort klaslokaaltje gemaakt waar de kinderen van nabije dorpjes naar toe kunnen als ze Engels willen leren. Asing heeft in Nieuw-Guinea meegedaan aan een onderzoeksprogramma naar malaria: waar komt het voor?, welke varianten zijn aanwezig?, en hoe kan de bevolking zo goed mogelijk beschermd worden? Hij deed dat in samenwerking met missionarissen uit Nederland, gesponsord door kerken in Nederland, maar dat is allemaal voorbij. De missionarissen zijn er niet meer, het geld is er niet meer en alles ligt nu op zijn gat. De regering vindt het programma niet belangrijk genoeg om er geld aan te spenderen. En de cultuur van de gemeenschappen verdwijnt ook al, allemaal de schuld van die mobieltjes waarmee verbinding met de rest van de wereld gemaakt wordt!

Asing is echt een beetje somber, hij is sowieso in het bezit van vele zwarte hoedjes. Indonesië is in zijn ogen te afhankelijk van China, verderop in Sulawesi zijn er door Chinezen al twee nationale parken verruïneerd op zoek naar nikkel. En de corruptie is een groot probleem en dat is al begonnen bij Soeharto! En is er trouwens nog steeds oorlog in Ukraine? En hij kan nauwelijks fruit uit zijn tuin oogsten, laag bij de grond vreten de varkens het op, hoog in de bomen zijn de apen dominant. Maar elke zin die hij uitspreekt eindigt met een lach!

Op de terugweg is het weer klimmen, dalen, schuiven en roetsjen; Cockie heeft even de benen niet onder controle en maakt een forse val, door de jury gewaardeerd met een 10!

’s Middags gaat Cockie samen met Eva Doornenkroon zeesterren verwijderen van het koraal (de zeesterren heten zo, het is niet de achternaam van Eva!). Op een klein drijvertje van het type catamaran is een ton bevestigd waarin de gevangen exemplaren gedropt worden. Gewapend met twee grijpers snorkelen de dames de Tominibaai rond. Eva heeft er een goed oog voor, rapporteert Cockie later, het is zoeken naar een witte plek op het koraal en dan zit er bijna altijd zo’n zeester bij. Hij vreet het koraal kapot, heeft geen natuurlijke vijanden (behalve Eva en Cockie) en kan zich dus ongebreideld uitbreiden.

Eigenlijk is het onbegonnen werk om op deze manier het koraal te beschermen, maar het valt in de categorie ‘alle kleine beetjes helpen’. Na 2 uur snorkelen komen ze terug met 15-20 zeesterren. Die verhuizen naar een composthoop ver van de bungalows zodat niemand last heeft van de stank die ontstaat.

En voordat je het weet zit je dan al weer aan het avondeten, de tijd vliegt voorbij, ook als je in de relaxmodus staat! U hoort wel of dat zo blijft.

Pak Edy regelt voor vanochtend twee tuktuk’s om ons naar de haven te brengen, één voor de bagage en één voor ons. Daar ligt een gemotoriseerde kano met zijwieltjes te wachten, de bagage wordt aan boord gebracht en voor ons wordt zelfs een trapje buitenboord gehangen; kunnen we met droge voeten de boot in. Er ligt al een kussentje voor ons klaar, de tocht zal ongeveer drie uur duren en dat is tijd voldoende om de grote bilspier in een hardhouten plank te veranderen.

Het is een beetje bewolkt, in de verte lijkt het te regenen en dat zorgt voor een heiig panorama van de Togean eilanden. Maar de omgeving blijft indrukwekkend! De eilanden (en de kleintjes er tussenin) zijn volledig bedekt met allerlei soorten bomen, maar gek genoeg geen palmen.

We varen langs de noodkant van het eiland Batudaka, op de oostelijke punt ligt het Bajo-dorp Kalabutan. Je merkt onmiddellijk dat het dorp niet ver weg meer is, het water ligt vol met plastic flesjes, stukken piepschuim, kapotte brandstofcontainers, verpakkingen van koekies, papiertjes van kopiko’s, stukken hout met handlange spijkers en wat al niet meer. Wat is dat toch in Indonesië? Vanmorgen bij het ontbijt in het hotel zijn alle stoelen en tafels die buiten stonden voor het diner van gisterenavond, keurig opgestapeld aan de zijkant van het terras onder een groot zeil tegen eventuele regen. Het terras zelf ligt nog bezaaid met tissues, sigarettenpeuken, flesjes en tandenstokers. Ik weet het niet, maar het lijkt wel of de rommel op land en in het water bij de mensen hier op de blinde vlek valt.

We varen verder door een smal stuk tussen Batudaka en het eiland Togian, dat we aan de zuidkant voorbij varen. Dan weer noordwaarts tussen Togian en het eiland Talatakoh en dan varen we recht op Malenge af. Ons resort Bahia Tomini bevindt zich aan de noordkant. Als we op 1,5 kilometer afstand zijn is de brandstof op! Het losse tankje wordt op zijn kop gehouden en met de laatste druppel weten we het resort Sandy Bay te bereiken. Daar stapt een van de mannen van de boot en haalt een containertje nieuwe brandstof. Op full speed leggen we de laatste 300 meter af!

We worden hartelijk ontvangen door het Spaanse stel dat het resort runt, Henrique (zeg maar Kiki) en Eva, oorspronkelijk afkomstig uit Valencia zoals blijkt uit de vlag die boven de deur hangt: Valencia, club de futbol!. Er staat een heerlijke lunch te wachten die we samen nuttigen met de uitbaters en twee gasten uit Nürnberg, Armin en Jürgen.

Het laatste weekje van deze vakantie gaan we het een beetje rustig aan doen. In het resort is er een redelijk aanbod van activiteiten, van snorkelen in een meer met niet stekende kwallen via helpen bij het opruimen van plastic op het strand en het vangen van Doornenkroonzeesterren tot een regenwoudbezoek. Dat regenwoud begint eigenlijk al meteen achter onze hut waar een paar tracks lopen. Duiken is wat ingewikkelder doordat het duikcentrum 100 meter verderop gesloten is door de overheid. Het was eigendom van een man uit Praag en een dame van Malenge. Na een scheiding probeert de dame het land en onderkomen te verkopen zonder zijn medeweten. Dat loopt uit op nog meer ruzie, juridisch gedoe en nu dus sluiting. Tot aan die sluiting had Kiki het beheer over de duikschool, compressor en verdere uitrusting. Als je nu wilt duiken moet het materiaal aangevoerd worden vanaf een ander eiland, een uur varen. Je betaalt de duik, het transport van het materiaal en de brandstof en nog eens een bedrag om het materiaal per openbaar transport terug te brengen; bij elkaar 1.200.000 IDR. Voor elke volgende duik komt daar 500.000 IDR bij per persoon. Dure liefhebberij!

Als de avond valt komen de kreeften tevoorschijn, tientallen verschillende schelpen worden als huisjes gebruikt. En die heremietkreeften zijn gek genoeg dol op opengebroken kokosnoten, de halve noten zitten boordevol. En iets verderop, aan de waterrand, zijn de slijkspringertjes actief. Bijzonder grappige beestjes. En vanaf het balkon van de bungalow kijken we naar jonge haaitjes die voorbij zwemmen, black tip reef sharks.

Het is behoorlijk remote hier, de telefoon heeft inderdaad 0 bereik, maar er schijnt een truc te zijn om iets met Wi-Fi te doen. Ik ga een account aanmaken op een satelliettelefoon.

U merkt wel of dat werkt!

We zijn al weer vroeg wakker, eerder dan de wekker en als we om 7 uur gaan ontbijten zijn alle koffers al weer gepakt. Een heerlijk ontbijtje met o.a. inktvisringen. Ik moet er niet aan denken dat ik dat in Nederland als ontbijt zou eten in plaats van mijn bruine boterham met kaas, maar hier smaakt het me prima.

Om ongeveer half negen arriveren Imin en Lativ, spullen in de auto en gaan met die banaan. Het vliegveld ligt op ongeveer 5 minuten rijden van ons onderkomen. We moeten nog even pinnen, want op ons nieuwe onderkomen op Malenge kan alleen maar cash betaald worden en er is niets wat ook maar enigszins op een ATM lijkt. Ik trek mijn portemonnee en zie tot mijn schrik dat mijn betaalpas weg is. Alle vakjes nazoeken, broekzakken uitspitten, maar echt, het pasje is kwijt. Goed mogelijk dat ik het een week geleden vergeten ben uit dezelfde ATM te halen als waar we nu pinnen. Als we vanavond een beveiligde Wi-Fi hebben de pas blokkeren en meteen een nieuwe aanvragen. Dan ligt ie er als we thuis komen.

Op het vliegveld nemen we afscheid van onze trouwe begeleiders. Wat hebben we enorm geboft met die twee, zij hebben de afgelopen 10 dagen onze vakantie ervaringen een extra dimensie gegeven. We geven ze een behoorlijke tip en op het vliegveld van Makassar is er al een whattsap bericht van Imin: Didn’t know what to say with big tip from you  both, THANK YOU! I also thanks for you both as amazing people. I learnt a lot from you, inspiring us. Ontroerend!

Bij de transit in Makassar (daar waar we ons pakketje ontvangen hebben, naar mijn gevoel al weer eeuwen geleden!) moeten alle spullen weer door de scanner. En voor het eerst deze reis moet de handtas van Cockie open en warempel, de crimineel heeft daar een Swiss Army mes in zitten. Dat vindt Batik Air niet goed, inleveren, kwijt. Cockie barst nog net niet in huilen uit, de emoties rollen over en door de scanner. Daar kan de dienstdoende ambtenaar niet goed tegen, waar komen we vandaan?, waar moeten we naartoe?, hoe laat is het boarden? Hij vraagt aan een andere ambtenaar of er een uitzondering mogelijk is. Nee, mes kwijt! Misschien, smoest hij vervolgens zacht tegen Cockie, kan mijn vriend het mes brengen als jullie gaan boarden. We worden er niet veel vrolijker van.

Trap naar boven en naar gate 4. Ik trap weer in mijn valkuil en haal bij Starbucks een small americano en krijg vervolgens een kleine emmer in mijn handen geduwd. Terug bij Cockie zie ik haar met de laptop op schoot zitten. Die is net gebracht door iemand van de afdeling scannen, in alle commotie ben die vergeten uit het bakje te halen. Net niet kwijt!

En dan gaan we boarden. We gaan als laatste, misschien komt vriendje nog opdagen met het mes. Nee hoor, we staan al in de slurf naar het vliegtuig als Cockie toch nog even gaat vragen bij de boardingdesk. Helaas spreekt niemand Engels, bij het woord knife en snijbewegingen van Cockie spreekt de boardingbediende het onvergetelijke woord; X-ray? Yes, zegt Cockie, en samen gaan ze naar de scanner. Wat er aan het mes zit? Cockie laat de loep zien en zegt dat dit een wetenschappelijk stukje gereedschap is.

Mes gaat mee naar boven, er wordt een formulier ingevuld, Cockie moet een handtekening zetten en krijgt een ontvangbewijs, het mes wordt verpakt in het formulier en de boardingbediende gaat aan het einde van de slurf naar buiten om het mes alsnog in de ruimbagage te stoppen. Even later staat hij bij onze stoelen in het vliegtuig en overhandigt het mes. Cockie gaat alweer bijna huilen!

We vliegen naar Luwuk, stappen in de klaar staande auto en ruim vier uur later arriveren we in ons hotel in Bunta. Volkomen door elkaar geschud door de slechte wegen.

Morgen nog drie uur in de boot en dan zijn we eindelijk in Malenge. U hoort wel of we nog iets kwijt raken!

P.S. Als de mededeling in het draaiboek correct is, dan gaat het de komende dagen stil worden op het blog. Het draaiboek zegt: Er is geen telefoonsignaal of Wi-Fi op Malenge en bij ons onderkomen Bahia Tomini. Het dichtstbijzijnde punt met telefoonbereik is Tanjung Village.

Vandaag en morgen zijn reisdagen, we verplaatsen ons van zuidoost Sulawesi naar midden Sulawesi: de Togean eilanden.

Vandaag hebben we de eerste schreden gezet op dat verplaatsingstraject. We zijn vanmorgen om 5:30 opgestaan en met het bootje van de homestay eigenaar naar de haven van Kaledupa gebracht. Van daaruit vertrekt om 6:00 uur de boot naar Wangiwangi.

Het is druk, naast de fast ferry ligt ook nog een houten ferry. Beide boten zitten vol, op de houten bout staan zelfs enkele brommertjes die meegenomen moeten worden. De drukte heeft met een of ander feest te maken, maar de clou van het geheel is me niet helemaal duidelijk.

We zitten op het open bovendek, de zon is gelukkig nog niet krachtig op dit tijdstip van de dag en de boot is razendsnel. Ongeveer een uur later staan we op de kade van Wangiwangi, de houten ark van Noah hebben we ver achter ons gelaten.

De auto staat alweer klaar, de boot naar Pasarwajo op het eiland Buton vertrekt om 8:30 vanuit een andere haven. Mooi de tijd om iets aan ons ontbijt te doen. We scoren langs de weg een nasi bungkus, een met en een zonder sambal en gaan op weg naar de boot. We zitten weer VIP en kunnen daar rustig ons ontbijt nuttigen, ondersteund door de airco. Imin bestelt nog een kop koffie en kop thee die even later als een soort roomservice bij ons bezorgd worden.

In de VIP ruimte ontmoeten we nu voor derde keer twee Indonesische dames, een uit Jakarta en een die in de VS woont. De eerste keer was bij het duiken bij Marimabuk, de tweede keer op de boot van Tomia naar Kaledupa. Zij gingen daar niet van boord maar reisden meteen door naar Wangiwangi. En nu is dus voor de derde keer op de ferry naar Pasarwajo. En ze steken meteen van wal! Of wij een blauwe tas hebben? Of heeft onze guide die blauwe tas? Grote vraagtekens in onze ogen! Wat is nou gebeurd: bij het uitstappen in Kaledupa heeft het personeel van de ferry gedacht dat die blauwe tas (zie foto van gisteren) van ons was en heeft die dan ook in het kleine bootje gekieperd. Wij verkeerden in de veronderstelling dat die tas van de zonnebril dragende hoodie was. In werkelijkheid is de tas van de duikgids die de dames begeleidt, met in de tas zijn totale duikuitrusting. Ik mag hopen dat hij goed verzekerd is!

In Pasarwajo staat Lativ te wachten met de auto. Onderweg naar Bau Bau kopen we nog wat bananen en een ananas, Imin doet daar nog twee gestoomde maiskolven bij en klaar is onze lunch. Rond een uur of een zijn we weer in ons onderkomen Nirwana, waar we een week geleden vertrokken zijn.

Bizar, ik werk aan dit bericht in het Bajo-dorp Sampela, een traditioneel dorp bewoond door zeenomaden en vanaf ons balkon zien we op een steenworp afstand het eiland Hoga waar een aflevering van ‘Floortje naar het einde van de wereld’ gemaakt is. Als ik het leven hier in Sampela om me heen hoor en zie, heb ik niet het idee dat dit het einde van de wereld is.

Vanmorgen zijn we met de boot vertrokken uit Tomia. Het is de Wakatobi lijndienst, vertrokken uit Binongko, ons opgepikt in Tomia en gaat ons afzetten in Kaledupa en vaart dan door naar Wangiwangi: de BiToKaWa-lijn. Onderweg worden er kokoskoekies en water uitgedeeld, dat hebben we nog niet eerder meegemaakt. Ons is geadviseerd om de duikschoentjes aan te trekken bij het verlaten van de boot.

De boot heeft te veel diepgang, we worden een paar honderd meter uit de kust overgeheveld in een klein bootje. Van de passagiers zijn wij twee en een derde Indo met donkere zonnebril en hoodie de enige die hier van boord gaan. De rest vaart door naar Wangiwangi. Onze koffers en de tassen van de man worden in het bootje gezet (o.a. een mooie blauwe tas) en dan varen we richting kust. Maar zelfs dit kleine bootje kan niet tot bij de kust komen, de laatste 50 meter moeten lopend naar de kant (vandaar het bootie-advies!).

Imin loopt ons al tegemoet, samen met iemand die zich voorstelt als Daddy (ik leg uit dat er ook een Pappadaddy bestaat, hij moet lachen). Zij pakken de koffers uit de boot en lopen naar de kant waar de auto staat te wachten. Prima geregeld weer allemaal!

We rijden naar het hoogste punt van het eiland waar we worden afgezet voor een korte wandeling naar de familie waar we zullen lunchen. Het is bloedje heet en schaduw is nergens te bekennen. We kijken even bij vrouwen die cassave aan het schillen zijn, moedigen een man aan die een steel aan het snijden is voor zijn bijl, genieten van de prachtige panorama’s die vanaf dit hoge punt hebben en voor we het weten zijn we bij de familie.

Daar zijn de vrouwen druk met de voorbereiding van de lunch. Ze hebben een bananenprak gemaakt die met cassavemeel gemengd wordt tot de dikte die ook gehaktballen hebben; de structuur lijkt er sprekend op, alleen is het wit. Er wordt nog wat suiker aan toegevoegd en dan wordt het als een soort grote burger ingepakt in bananenblad. In een andere kom wordt cassavemeel tot een dikke brei gekneed met ui, geraspte kokos en zout. Hiervan worden frikandellen gedraaid en in bananenblad verpakt. En dan gaan de pakketjes op gloeiend hete stenen, er word grond overheen gegooid en nu mag de hele zaak een klein uurtje garen.

Tombole heet deze manier van voedsel bereiden. We eten het met schelpdieren en geroosterde vis. Als toetje worden er een paar verse kokosnoten uit de boom geplukt.

Na het eten is het tijd om naar het Bajo-dorp Sampela te gaan. Van de dorpen die we gezien hebben is dit het meest traditionele. Er is geen vaste verbinding met het land, er is wel elektriciteit die van het land komt én een waterleiding. Maar die werkt niet omdat de bewoners eigenlijk te lui zijn om hier goed de zaak goed te onderhouden, nu liggen er her en der stukken van de leiding los in het water (bron: Imin). Gevolg is dat de vrouwen dagelijks met hun kano naar het vaste land moeten om per persoon tientallen jerrycans te vullen met zoet water.

Veel huizen liggen hier nog niet met elkaar verbonden, dus om de buren te bezoeken moet je de kano nemen. Ook in dit dorp wil de regering investeren in een vaste verbinding met het land, zoals in een dorp dat aan westkant van Kaledupa ligt al gerealiseerd is. Maar, zegt Imin, de Bajo-cultuur verdwijnt met een verbinding met vaste land. En door de makkelijke toegankelijkheid neemt ook de criminaliteit toe, iets wat daarvoor een onbekend verschijnsel was bij de Bajo-volk. Eigenlijk komt het erop neer dat de regering denkt voor de Bajo en dat diezelfde regering geen zicht heeft op hoe de Bajo leven. Het is in onze ogen een hard leven, maar zeenomaden weten niet anders, zijn gelukkig in hun dorp met de familie, vangen hun zeebuit en verkopen die voor cassave, rijst en ander spul en morgen gaan ze weer vissen. Laat ons met rust!

We krijgen een kamer in een huis toegewezen, er ligt een matras op de grond en daarop twee harige kussens met een rood hartje. ‘They give you the best they have’, zegt Imin.

We snoepen nog even een mango weg en gaan dan weer de boot in, op weg naar de mangrove en een langgerekt meer met brak water. Daar moet gesnorkeld worden! Ik probeer in de tussentijd tevergeefs Zwartkopwielewalen op de foto te krijgen.

Om een uur of half zes zijn we terug, een uurtje later staat er een diner op tafel waar we allen maar van kunnen dromen: schelpdieren, zee-egels, bidsprinkhaankreeften, krab, konijnvis (die bestaat echt!), gevlekte makreel, zeewier en andere groenten en een bak rijst waar je een maand mee toe kunt. En er is nog wat over van de tombole van de lunch. Het is allemaal weer veel te veel, maar wel gruwelijk lekker!

Morgen nemen we de vroege boot (6:00 uur) naar Wangiwangi en reizen vandaar door naar Baubau. Het einde van het Wakatobi-deel is in zicht. We houden u op de hoogte van het vervolg!

Vannacht is toch weer twee keer de stroom uitgevallen. Het geluid van airco valt dan weg en het wordt snel warmer. Tegen de ochtend doet alles het weer, douche, wc, airco en fan.

Gisteren is Idar, de baas van het resort, begonnen over een huwelijk dat vandaag voltrokken zal worden. Een jongen uit het dorp van het resort gaat trouwen met een meisje van een dorp verderop. Of we zin hebben om naar het huwelijk te gaan. Ik voel me een beetje bezwaard, zijn we niet een buitenlandse inbreker op een feestje? Nee helemaal niet, zegt Idar, mensen vinden dat juist leuk. Wat moet ik geven aan het jonge stel? Helemaal niets, zegt Idar, namens het resort neem ik wat mee en dat voldoet. Ik kijk Cockie aan, die knikt instemmend, nou dan is ‘ja, graag’ het enig juiste antwoord op ‘gaan jullie mee’?

We moeten wel een sarong aan, dus mama Cantika wordt op gestuurd om er een te halen voor een vrouw en een voor een man. Dat luistert nogal nauw, vrouwen hebben streepjes en mannen hebben rechthoeken op hun sarong. Bovendien krijg ik een beeldig petje aangereikt, daar kan mijn zweterige tennispetje niet tegenop.

En dan gaan we achterop de brommertjes, een minuut of vijf brommen en dan zijn we in het volgende dorp. Bij het huis van de bruid hebben zich honderden mensen verzameld, mannen en vrouwen zitten gescheiden, wij krijgen een plaats aangeboden recht tegenover het podium waar straks bruid en bruidegom en de respectievelijke ouders komen te zitten. De kitsch van het geheel wordt bijna kunst!

Vooralsnog zijn wij het middelpunt van het gebeuren, dat moet het jonge stel straks nog maar zien te overtreffen. En zoals de trouwe volgers inmiddels begrijpen, we moeten weer op tientallen foto’s. De bruid en de bruidegom trouwen in drie stappen, eerst volgens de Adat, dan voor het burgerlijk wetboek (‘the state’) en tenslotte voor de religie (islam). Met dat laatste hebben de meeste mensen niet veel op, ze houden vast aan hun eigen tradities en religieuze opvattingen. Maar de staat eist nu eenmaal dat je een godsdienst kiest die in je paspoort geregistreerd wordt, dus nou ja, dan doen we wel moslim. En die islam is tamelijk invasief aanwezig, elk dorpje heeft zijn eigen moskee en elke moskee heeft zijn eigen luidsprekers die elke dag meerdere keren oproepen tot gebed. Een oproep kan moeiteloos een half in beslag nemen, beginnend om 4 uur in de ochtend en dan gedurende dag nog vier keer. Soms wordt de tussentijd gevuld met mummelend geprevel van de dienstdoende iman (waarschijnlijk vergeten de luisprekers uit te zetten). Ons resort staat precies binnen gehoorafstand van twee moskeeën die echter niet synchroon lopen in gebed. Tel uit je winst!

Terug naar de bruiloft. Ook daar wordt ook gebruik gemaakt van geluidversterkers, er staat een kleine muur van geluidboxen opgesteld die de aanwezigen de gelegenheid geeft om mee te luisteren naar alle toespraken in de kamer waar bruid en bruidegom zijn. Als er opeens een applaus klinkt, wordt ons uitgelegd dat de bruidegom zojuist zijn ja-woord heeft gegeven. Hij neemt de volledige verantwoordelijkheid op zich voor zijn vrouw en het leven dat ze samen gaan leiden.

En dan mogen wij ook die kamer in. Er is fotograaf aanwezig die vastlegt dat bruid en bruidegom intimi omhelzen, waarbij rijkelijk tranen vloeien. Een doosje kleenex staat onder handbereik!

En dan moeten we weg, we hebben een duikafspraak om 11 uur. Ga nu niet weg zeggen mensen tegen ons, het eten komt er zo aan! Maar zelfs Cockie is daarmee niet te vermurwen, achter op de brommertjes en terug naar het resort. Wetsuits aan, booties aan en dan lopen we deze keer via een shortcut naar de haven. Gisteren zijn twee mensen uit Stuttgart aangekomen en Manfred gaat mee duiken, een krasse knar van bijna 80!

Over de duiken kan ik kort zijn, prachtig opnieuw. De eerste met wat stroming in het begin, de tweede behoorlijke stroming halverwege die ons doet besluiten de andere kant op te driften. De oppervlaktetijd tussen 1 en 2 wordt gevuld met een gigantische regenbui. Daar kan het dak van een gespannen zeiltje in ons bootje niet tegenop, hozen dus!

Bij terugkomst in het resort is de stroom opnieuw uitgevallen. Dat is balen want ook de douche doet het dan niet en met wat steelpannetjes water uit een mandibak over je hoofd krijg je het zout niet echt van je lijf gespoeld. Idar belooft haar best te doen voor een alternatieve elektriciteitsbron. En warempel, om half zeven gaat de stroom er weer op!

Morgen gaan we verkassen naar het derde eiland uit de wakatobi-reeks, Kaledupa. Het eiland Binongko bezoeken we niet, dus eigenlijk reizen we naar Wakato.

Zo gauw er weer internet is, hoort u van ons.

We nemen even wat gas terug en het eiland Tomia is daar uitermate geschikt voor. We hoeven eigenlijk niks anders te doen dan te duiken (en Cockie natuurlijk ook nog snorkelen), eten, slapen en wat vogeltjes kijken vanaf ons terras.

Om half negen valt inderdaad de stroom weg, Cockie heeft nog net op tijd haar excrementen de hoek om kunnen flushen, maar nu valt alles stil. Als we om een uur of twee terug komen van het duiken is alles al gefixt!

De voorbereiding op het duiken is bijzonder. We hebben onze wetsuits keurig in onze waterdichte tassen, samen met de schoentjes, de maskers en de computers. Nou, of we de wetsuits hier al aan willen trekken, op het bordes van het hotel, ‘you see, we have small boat’. En doe ook maar de booties n je voeten! Buiten het hek staan twee brommertjes te wachten, we mogen achterop en worden zo de 500 meter naar de pier gereden waar ook de ferry gisteren aankwam.

Onderaan de betonnen blokken ligt een klein bootje in het water, op de blokken staan de flessen. Het hotel/duikresort kiest ervoor om geen eigen boot te hebben, maar om de lokale bevolking in te schakelen met hun eigen bootjes. Dan verdienen zij ook iets aan het duiktoerisme. Mooi initiatief! Voorzichtig wordt alles in het bootje getild. Als wij ook aan boord zijn kun je je kont niet meer keren, omkleden op de boot is inderdaad onmogelijk. We varen naar duikstek Mari Mabuk, ik pomp mijn vest op, maak een prachtige backroll en meteen loopt mijn vest leeg. Terug in de boot blijkt het niet te herstellen, dus terug en een nieuwe BCD halen.

Als we dan eindelijk in het water liggen maken we kennis met de fabelachtige koraaltuinen van Tomia. Zo veel verschillende soorten hard en zacht koraal, zo veel verschillende soorten sponzen en anemonen, zoveel verschillende soorten vissen, groot en klein, zo’n geweldig zicht, we komen ogen te kort. En het onderwaterhuisje draait op volle toeren!

We brengen de oppervlaktetijd door in ons bootje, er komt nog een wat grotere boot langszij met vier Indonesische duikers. Jullie zijn de enige buitenlanders op het eiland, zegt gids Hadi. Sinds de vliegverbinding met Wangi wangi niet meer bestaat, lijkt het aantal toeristen af te nemen. Hadi heeft een maand geleden nog een live-a-board begeleid met 20 mensen uit Bandung, maar dat is het ook wel.

Dan varen we een stukje naar onze tweede duikstek, Hondo. Dat wordt een driftduik langs een koraalmuur met heel veel overhangen. Af en toe is de stroming net te sterk en komt het onderwaterleven als een film aan je voorbij gegleden. Prachtig opnieuw! Na een uurtje hijsen we ons in het bootje en varen naar de pier. De brommertjes worden opgehaald en we snorren terug naar Marind Dive Eco Resort.

De lunch is al klaar, een van de visjes die we onder water gezien hebben ligt nu op ons bord! Ook lekker!

Cockie gaat nog even snorkelen en wordt opnieuw per ojek weggebracht, nu door mama Centika.

Alweer een prachtige dag, het houdt maar niet op. U hoort wel of dat morgen zo blijft.

Om 5:30 uur zitten we in een bootje voor de dolfijnentoer. In de verte ziet de lucht zwart, hier en daar is al een douche opengezet en valt de regen loodrecht naar beneden. Bij ons miezert het een beetje en dat zal het bijna de hele tocht blijven doen, drie uur lang. Dat heeft hetzelfde effect als een enorme plensbui!

Oorspronkelijk was de bedoeling dat de tocht 2 uur zou duren, maar het vinden van dolfijnen is een wetenschap. Er zijn verschillende indicatoren die erop wijzen dat de beesten in de buurt zijn. Ten eerste zijn dat de vissers die (bijna allemaal) solo in een klein bootje zitten. Zij wachten op de Geelvintonijnen die samen met de dolfijnen in scholen zwemmen. Zijn ze echt aan het vissen, dan hangt boven hun bootje een vlieger die verbonden is met de vislijn. Hebben ze beet, dan daalt de vlieger; een dobber in de lucht als het ware! Wij zien nergens vliegers, een slecht teken!

Een tweede indicator dat er dolfijnen in de buurt zijn vormen zwermen vogels. De dolfijnen en Geelvintonijnen jagen het kleinere grut naar het oppervlak en daar wachten meeuwen, Jan van Genten en andere vogels op een lekker maaltje. We zien nergens vogels, een slecht teken!

Een derde indicator is het weer. Dolfijnen houden van zonnig weer en maken dan vrolijke sprongen boven water. Het miezert, een slecht teken!

We zijn nog nooit zo ver uitgevaren, zegt Imim, normaal gesproken is er een kans van 9 op 10 dat je dolfijnen ziet. Er gaat nieuwe brandstof in de tank van de boot. Opgeven staat niet in ons woordenboek! En warempel, in de verte zien we een visser een vlieger oplaten. Niet veel later gevolgd door dolfijnvinnen boven wateren dan opeens, direct achter elkaar, twee dolfijnen die een gigantische sprong in de lucht maken. Dat willen wij ook wel doen, maar het bootje is tamelijk wankel!

Terug in het hotel krijgen we een heerlijk ontbijt voorgeschoteld, een maaltijd die wij als avondeten op tafel zouden zetten: rijst, gebakken vis in pittige saus, gekookte jackfruit in een heerlijk sapje, gekookte eieren in een curry en nog wat tempe koekjes. Dat maakt veel goed!

Om 12:30 vertrekken we naar de haven, Imim heeft om 13:00 uur een boot naar Kaledupa, wij om 14:00 uur naar Tomia. We zullen hem voor een paar dagen moeten missen. Hij regelt de kaartjes voor onze boot (VIP-klasse) en neemt zelf een wrak uitziende ferry.

Drie uur later zijn we Tomia, de bagage wordt meteen aan wal gezet en er staat al iemand aan boord die naar mister Paul vraagt. De auto staat klaar en in een mum van tijd zijn we in ons onderkomen Marind Dive Eco Resort, met een heus hemelbed. Als dat niet veelbelovend is!

We krijgen opeens de telefoon van mama Cantika aangereikt, degene die de receptie verzorgt en ook onze maaltijden. Aan de lijn is haar baas Idar die ons op de hoogte brengt dat er een elektriciteitsprobleem is op Tomia waar vandaag of morgen aan gewerkt gaat worden. Dat betekent dat op het moment van stroomuitval ook het water uitvalt, de airco en de Wi-Fi. Er worden dan emmers warm water gemaakt en gaan we in ons luxe onderkomen over op het gebruik van een mandi. De hoop is dat een en ander niet langer dan 24 uur duurt, zegt Idar. We gaan het allemaal meemaken, wij vertrekken sowieso over ruim 50 uur. Dus als het ellende wordt, gaat het in elk geval niet lang duren.

Alles bij elkaar toch weer 6 uur in een boot gezeten vandaag. En morgen opnieuw want we hebben zojuist vier duiken geregeld. Twee voor morgen, twee voor overmorgen.

U hoort weer van ons.

Om 5:45 hoor ik de eerste haan kraaien, om 6:00 doen alle hanen in het dorp mee! Wasuemba is een traditioneel dorp met mooie huizen. Wij logeren in het huis van Andi, een groot huis van één verdieping (maar wel op palen, dus onder het huis kan van alles gestald worden), rechthoekig en ongeveer 16 meter lang en 6 meter breed. Aan de voorkant een groot balkon waar we relaxen en eten, naar binnen een ruimte van 2 bij 6 met een gordijn (dat zijn hier de deuren!) naar een lange ruimte 8 bij 4. Links van de ruimte zijn er dan drie slaapkamertjes van ongeveer 2 bij 2. Dan kom je in het achterste deel van het huis waar zich nog een kamer, de keuken, de wc (hurktoilet) en de natte cel (mandi) bevinden.

Terug naar de hanen, voor mij hoefden ze niet te kraaien, ik was wakker doordat ik naar de wc moest en de vloer van het huis bestaat uit halve bamboestengels die bij het lopen het deinen van een boot op zee nabootsen. Iedereen die daarna naar de wc gaat doet onze kokosmatras deinen! Gek genoeg heeft Cockie behoorlijk goed geslapen, beter dan de nacht dat we om 4:00 uur op moesten.

We hebben alle tijd vandaag, het belangrijkste onderdeel van het programma is onze verplaatsing van het eiland Buton naar het eiland Wangi wangi (de WA van Wakatobi). En die boot vertrekt om ongeveer 11:00 uur. Dus nog een tijd voor een wandelingetje over het strand. Het is eb en de vrouwen van het dorp zoeken in het drooggevallen gebied naar zeevruchten. Ze trekken een mand achter zich aan en verzamelen schelpen, slakken en soms achtergebleven vis in poeltjes. Een heel bijzondere vangst is een beest dat we bij het ontbijt geserveerd krijgen.

Na het uitgebreide ontbijt nemen we afscheid (natuurlijk met foto’s) van de familie en gaan in een rustig tempo op weg naar de haven van Pasarwajo. We zitten weer VIP-klasse en ongeveer drie later zijn we in Wangi wangi. De boottocht wordt deze keer niet opgeleukt door kungfu-films maar door muziek van één DVD met de mierzoete liederen van Benny Panjaitan, gefilmd in 4 bij 3 in een resolutie die een schilderij van Mondriaan niet misstaan zou hebben. De DVD komt ongeveer 10 keer voorbij op 100 decibel!

In de haven laveren we tussen allerlei wrakken door, omvergeworpen en kapotgetrokken door een tyfoon en nooit opgeruimd. Eén van de die wrakken ligt tegen de kade aan, de veerboot meert aan langs het wrak en er wordt nu een wat langere loopplank over het wrak gebruikt!

In het hotel worden we in een nette kamer gedropt, vijf minuten later worden onder duizenden sorry’s naar een andere kamer gebracht. In de eerste was geen water, de leiding er naartoe was gebroken. We hebben drie kwartier om ons een beetje op te frissen en te installeren.

Want we gaan al weer onderweg naar het enige dorp op Wangi wangi, Liya Togo. We worden opgewacht door een gids die Engels spreekt en krijgen twee heerlijke glazen tamarinde-shake met melkpoeder van Friese Vlag! Off we go. We zien de oudste moskee van Wakatobi, gebouwd in 1546 en kennelijk heel goed onderhouden want hij staat er als nieuw bij. Daar tegenover is een fort uit de 12^e eeuw waarvan de muren overeind gehouden worden door eeuwenoude Frangipanebomen.

Heel veel en heel veel verschillende soorten fruit heeft het dorp, bananentrossen zo groot dat de boom van alle kanten ondersteund moet worden door palen. We zien de bereiding van cassave en komen aan in de lokale homestay van Laode. Laode is van adellijke afkomst wordt er meteen bij verteld, een aristocratische titel die overerft binnen de familie, je hoeft er niets bijzonders voor te doen. Zeg maar zoiets als lid zijn van de familie van Oranje!

In de homestay worden allerlei lekkernijen uitgestald, susuru en hugu hugu (meteen de huiskamervraag) gemaakt van cassavemeel. We kletsen over van alles en nog wat, onder andere over koken. De telefoon van Laode bevat een grote hoeveelheid foto’s van Indonesische gerechten. Als je het naar je zin hebt, vliegt de tijd. Het plan was om nog naar de zonsondergang te gaan kijken Sabi nua, maar dat is zinloos. De zon is bijna onder!

We nemen hartelijk afscheid van elkaar, gaan nog een hapje eten en dan zit de dag erop. Nog even kijken of ik het blog de lucht in krijg en dan naar bed. Morgen om 5:30 start een dolfijnentoer.

U hoort van ons.